W świecie prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, pojęcie „stażu pracy” od dawna budziło wiele pytań, zwłaszcza w kontekście umów cywilnoprawnych, takich jak umowa zlecenie. Przez lata brakowało jasności, czy okres pracy na zleceniu ma realny wpływ na uprawnienia pracownicze i emerytalne. Ten artykuł ma na celu rozwiać wszelkie wątpliwości, precyzyjnie wyjaśniając obecny stan prawny i co najważniejsze, przygotowując Państwa na fundamentalne zmiany, które wejdą w życie już od 1 stycznia 2026 roku. Zrozumienie tych regulacji jest kluczowe dla każdego, kto chce świadomie kształtować swoją ścieżkę zawodową i zabezpieczyć przyszłość.
Od 2026 roku umowa zlecenie wlicza się do stażu pracy poznaj szczegóły zmian
- Od 1 stycznia 2026 r. okresy pracy na podstawie umowy zlecenia (oraz prowadzenia JDG) będą wliczane do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.
- Do końca 2025 r. umowa zlecenie generalnie nie wlicza się do stażu pracy warunkującego uprawnienia Kodeksu pracy (np. wymiar urlopu).
- Należy rozróżnić "staż pracy" (Kodeks pracy) od "okresów składkowych" (ZUS, emerytura), które są odrębnymi pojęciami.
- Okres pracy na zleceniu wlicza się do stażu ubezpieczeniowego (emerytalnego), pod warunkiem odprowadzania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe.
- Nowelizacja ma na celu zrównanie praw pracowników i eliminację nierówności na rynku pracy.
- Aby doliczyć okresy zlecenia, konieczne będzie przedstawienie pracodawcy odpowiednich dokumentów, np. zaświadczenia z ZUS.
Czym jest "staż pracy" i dlaczego do tej pory zlecenie się do niego nie liczyło?
Pojęcie „stażu pracy” w polskim systemie prawnym odnosi się przede wszystkim do okresów zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, regulowanej przez Kodeks pracy. To właśnie te okresy były dotychczas kluczowe dla ustalania wielu uprawnień pracowniczych. Umowa zlecenie, w przeciwieństwie do umowy o pracę, ma charakter cywilnoprawny i jest regulowana przez Kodeks cywilny. Oznacza to, że do 31 grudnia 2025 roku, choć była formą zarobkowania, nie generowała ona bezpośrednio tych samych uprawnień, co stosunek pracy. Jej cywilnoprawny charakter sprawiał, że nie wliczała się do stażu pracy, od którego zależał na przykład wymiar urlopu wypoczynkowego czy długość okresu wypowiedzenia. To rozróżnienie było fundamentalne i stanowiło o pewnej nierówności między osobami zatrudnionymi na etacie a zleceniobiorcami.
Jakie uprawnienia pracownicze zależą od stażu pracy?
Staż pracy ma bezpośrednie przełożenie na szereg kluczowych uprawnień pracowniczych, które są niezwykle ważne dla komfortu i stabilności zawodowej. Do najważniejszych z nich należą:
- Wymiar urlopu wypoczynkowego: To jedno z najbardziej odczuwalnych uprawnień. Pracownik z krótszym stażem (poniżej 10 lat) ma prawo do 20 dni urlopu rocznie, natomiast z dłuższym (co najmniej 10 lat) do 26 dni.
- Długość okresu wypowiedzenia: W zależności od stażu pracy u danego pracodawcy, okres wypowiedzenia umowy o pracę może wynosić 2 tygodnie, 1 miesiąc lub 3 miesiące.
- Prawo do odprawy: W przypadku zwolnień grupowych lub indywidualnych z przyczyn niedotyczących pracownika, staż pracy wpływa na wysokość odprawy.
- Prawo do nagród jubileuszowych i dodatków stażowych: W wielu sektorach, zwłaszcza w sferze budżetowej, pracownicy nabywają prawo do tych świadczeń po osiągnięciu określonego stażu pracy.
- Prawo do urlopu wychowawczego: Aby skorzystać z urlopu wychowawczego, konieczne jest posiadanie co najmniej 6-miesięcznego stażu pracy.
Jak widać, staż pracy to nie tylko liczba lat, ale realne korzyści i zabezpieczenia, które dotychczas były poza zasięgiem zleceniobiorców w kontekście Kodeksu pracy.
Staż pracy a lata składkowe do emerytury ZUS
Z mojego doświadczenia wiem, że pojęcia „stażu pracy” i „okresów składkowych do emerytury” są często mylone, a ich rozróżnienie jest absolutnie kluczowe. Jak już wspomniałem, staż pracy w rozumieniu Kodeksu pracy to okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, wpływające na uprawnienia pracownicze (urlop, wypowiedzenie itp.). Z kolei okresy składkowe i nieskładkowe to zupełnie inna kategoria, używana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) do ustalania prawa do emerytury i jej wysokości. Okresy składkowe to te, za które odprowadzono składki na ubezpieczenia społeczne, np. z tytułu umowy o pracę, umowy zlecenia (jeśli była oskładkowana) czy prowadzenia działalności gospodarczej. Okresy nieskładkowe to np. okres pobierania zasiłku chorobowego czy macierzyńskiego, które również są uwzględniane przez ZUS, ale w ograniczonym zakresie. Ważne jest, że umowa zlecenie, o ile były od niej odprowadzane składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, już teraz wlicza się do okresów składkowych do emerytury. To istotna różnica, którą trzeba mieć na uwadze, analizując swoją sytuację prawną.
Przełom w przepisach: Kiedy umowa zlecenie zacznie wliczać się do stażu pracy?
Dokładna data jest już znana: Przygotuj się na 1 stycznia 2026
To jest ta informacja, na którą wielu czekało: od 1 stycznia 2026 roku umowa zlecenie zacznie wliczać się do stażu pracy. Ta data to prawdziwy przełom w polskim prawie pracy, który z pewnością wpłynie na sytuację wielu osób. Warto już teraz zacząć przygotowania i zrozumieć, co dokładnie oznacza ta zmiana.
Skąd ta zmiana? Główne założenia nowelizacji Kodeksu pracy
Decyzja o wliczeniu umów zleceń do stażu pracy nie wzięła się znikąd. Jest to odpowiedź na długotrwałe postulaty społeczne i dążenie do zrównania praw pracowników oraz eliminacji nierówności na rynku pracy. Przez lata obserwowałem, jak umowy cywilnoprawne, w tym zlecenia, były często nadużywane, zastępując umowy o pracę, co pozbawiało osoby wykonujące pracę na ich podstawie wielu podstawowych uprawnień. Nowelizacja Kodeksu pracy ma na celu usunięcie tej luki prawnej i zapewnienie większej sprawiedliwości społecznej. Chodzi o to, aby faktyczny wkład pracy, niezależnie od formy zatrudnienia, przekładał się na realne korzyści i zabezpieczenia dla osoby wykonującej to zlecenie.
Kogo jeszcze obejmą nowe przepisy? Słowo o samozatrudnionych
Warto podkreślić, że nadchodzące zmiany nie ograniczą się jedynie do umów zleceń. Nowe przepisy obejmą również okresy prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej. To oznacza, że samozatrudnieni, którzy przez lata budowali swój staż zawodowy w ramach własnej firmy, również będą mogli uwzględnić te okresy przy obliczaniu stażu pracy, co jest kolejnym krokiem w kierunku ujednolicenia i sprawiedliwości w systemie.
Umowa zlecenie a Twoja emerytura: Co liczy się już teraz?
Kluczowy warunek: Kiedy zlecenie zwiększa Twój kapitał emerytalny?
Jak już wspomniałem, w kontekście emerytury, umowa zlecenie ma znaczenie już teraz, ale pod jednym, kluczowym warunkiem: musiały być od niej odprowadzane składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Jeśli zleceniodawca regularnie opłacał te składki do ZUS, to okres pracy na zleceniu wlicza się do Twojego stażu ubezpieczeniowego, czyli do tak zwanych okresów składkowych. Te okresy są fundamentalne dla ustalenia prawa do emerytury i wyliczenia jej wysokości. Bez opłaconych składek, nawet wieloletnia praca na zleceniu nie przełoży się na zwiększenie Twojego kapitału emerytalnego.
Pułapki i wyjątki: Zlecenie u studenta a składki ZUS
System składek ZUS od umów zleceń bywa skomplikowany i pełen wyjątków, które mogą wpływać na to, czy dany okres wliczy się do emerytury. Najczęściej spotykanym wyjątkiem są studenci poniżej 26. roku życia. Zgodnie z obecnymi przepisami, studenci do 26. roku życia, zatrudnieni na umowę zlecenie, są zwolnieni z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. W praktyce oznacza to, że choć pracują, ich okresy pracy na zleceniu nie wliczają się do stażu składkowego do emerytury, chyba że zdecydują się na dobrowolne opłacanie składek. Inną sytuacją jest zbieg tytułów do ubezpieczeń. Jeśli osoba pracuje na etacie i jednocześnie wykonuje umowę zlecenie, często od tej drugiej umowy nie są odprowadzane pełne składki, jeśli wynagrodzenie z etatu osiąga co najmniej minimalne wynagrodzenie. W takich przypadkach również należy dokładnie sprawdzić, czy i jakie składki były faktycznie opłacane, aby mieć pewność, że okres zlecenia zostanie uwzględniony w przyszłej emeryturze.Jak przygotować się na nowe przepisy i udokumentować lata pracy na zleceniu?
Jakie dokumenty będą Ci potrzebne do udowodnienia stażu pracy?
W związku z nadchodzącymi zmianami, kluczowe będzie odpowiednie udokumentowanie okresów pracy na umowie zlecenie. Aby móc doliczyć te lata do stażu pracy, pracodawca będzie potrzebował potwierdzenia, że w danym okresie faktycznie wykonywali Państwo pracę na zleceniu i przede wszystkim, że były od niej odprowadzane składki na ubezpieczenia społeczne. Do najważniejszych dokumentów, które mogą się okazać niezbędne, należą:
- Zaświadczenie z ZUS potwierdzające okres podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia.
- Umowy zlecenia (oryginały lub kopie), które potwierdzą okresy świadczenia usług.
- Rachunki do umów zleceń, które mogą stanowić dodatkowy dowód na faktyczne wykonywanie pracy.
- Świadectwa pracy (jeśli posiadają Państwo również okresy zatrudnienia na umowę o pracę).
Moja rada jest taka: już teraz zacznijcie gromadzić te dokumenty. Lepiej mieć je pod ręką, niż szukać w ostatniej chwili.
Rola ZUS w potwierdzaniu okresów zlecenia: Jak uzyskać zaświadczenie?
Zakład Ubezpieczeń Społecznych będzie odgrywał kluczową rolę w procesie potwierdzania okresów pracy na zleceniu. To właśnie ZUS jest instytucją, która dysponuje pełnymi danymi dotyczącymi opłaconych składek. Aby uzyskać zaświadczenie potwierdzające okresy podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia, należy złożyć odpowiedni wniosek do ZUS. Można to zrobić osobiście w placówce ZUS, listownie lub elektronicznie za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych (PUE ZUS). Wniosek powinien precyzyjnie określać, jakich okresów dotyczy zapytanie. Po jego rozpatrzeniu ZUS wyda zaświadczenie, które będzie stanowiło oficjalny dowód dla Państwa obecnego lub przyszłego pracodawcy.
Czy nowe prawo zadziała wstecz? Zasady doliczania poprzednich umów
To bardzo ważne pytanie, które często słyszę. Otóż, nowe prawo, które wejdzie w życie 1 stycznia 2026 roku, pozwoli na doliczanie okresów pracy na zleceniu do stażu pracy również za lata poprzedzające tę datę. Oznacza to, że jeśli pracowali Państwo na umowach zlecenie przed rokiem 2026 (i były od nich odprowadzane składki na ubezpieczenia społeczne), będą Państwo mogli udokumentować te okresy i włączyć je do swojego stażu pracy. Dzięki temu, po 1 stycznia 2026 roku, te wcześniejsze okresy wpłyną na Państwa uprawnienia pracownicze, takie jak wymiar urlopu czy długość okresu wypowiedzenia. Jest to więc zmiana o charakterze retrospektywnym, co jest niezwykle korzystne dla wszystkich, którzy przez lata budowali swoje doświadczenie zawodowe na umowach cywilnoprawnych.
Praktyczne skutki zmian od 2026 roku: Co realnie zyskasz?
Wyższy wymiar urlopu wypoczynkowego: Jak obliczyć go na nowo?
Jednym z najbardziej odczuwalnych i praktycznych skutków wliczenia umów zleceń do stażu pracy będzie możliwość uzyskania wyższego wymiaru urlopu wypoczynkowego. Jak Państwo wiedzą, pracownikowi przysługuje 20 dni urlopu, jeśli jego staż pracy jest krótszy niż 10 lat, oraz 26 dni, jeśli staż ten wynosi co najmniej 10 lat. Dzięki nowym przepisom, okresy pracy na zleceniu (po ich udokumentowaniu) zostaną doliczone do Państwa ogólnego stażu pracy. Jeśli doliczenie tych lat sprawi, że przekroczą Państwo próg 10 lat stażu, automatycznie zyskają Państwo prawo do 26 dni urlopu rocznie. Przykładowo, jeśli obecnie mają Państwo 8 lat stażu z umowy o pracę, a wcześniej przez 3 lata pracowali Państwo na oskładkowanej umowie zlecenia, to od 2026 roku Państwa staż wyniesie 11 lat, co uprawni Państwa do dłuższego urlopu. To realna korzyść, która przełoży się na więcej czasu na odpoczynek.
Dłuższy okres wypowiedzenia i wyższa odprawa: Twoje nowe prawa
Wliczanie umów zleceń do stażu pracy wpłynie również na długość okresu wypowiedzenia umowy o pracę. Okres ten zależy od stażu pracy u danego pracodawcy i wynosi odpowiednio: 2 tygodnie (przy stażu poniżej 6 miesięcy), 1 miesiąc (przy stażu co najmniej 6 miesięcy) lub 3 miesiące (przy stażu co najmniej 3 lata). Chociaż staż z zlecenia nie będzie wliczany do stażu u konkretnego pracodawcy, to jednak może wpłynąć na ogólny staż pracy, który w niektórych sytuacjach (np. przy przejściu do nowego pracodawcy) może być brany pod uwagę przy ustalaniu warunków zatrudnienia. Co więcej, w przypadku zwolnień grupowych lub indywidualnych z przyczyn niedotyczących pracownika, prawo do odprawy również jest uzależnione od stażu pracy. Dłuższy staż, dzięki doliczeniu okresów zlecenia, może przełożyć się na wyższą odprawę, co stanowi istotne zabezpieczenie finansowe w trudnych sytuacjach.
Przeczytaj również: Jak zwolnić pracownika na czas nieokreślony? Poradnik prawny i praktyczny
Nagrody jubileuszowe i dodatki stażowe: Kto może na nie liczyć?
Nowe przepisy otwierają również drzwi do nagród jubileuszowych i dodatków stażowych dla szerszej grupy osób. W wielu sektorach, zwłaszcza w sferze budżetowej, prawo do tych świadczeń jest ściśle powiązane z osiągnięciem określonego stażu pracy (np. 20, 25, 30 lat pracy). Doliczenie okresów pracy na zleceniu do ogólnego stażu pracy oznacza, że więcej osób szybciej osiągnie progi uprawniające do tych nagród i dodatków. To sprawiedliwe rozwiązanie, które docenia długotrwały wkład w rynek pracy, niezależnie od formy prawnej, w jakiej była świadczona praca. Jestem przekonany, że dla wielu będzie to miłe zaskoczenie i zasłużone uznanie za lata zaangażowania zawodowego.
