Wielu z nas, pracując na różnych formach zatrudnienia, zastanawia się, jak poszczególne umowy wpływają na nasz staż pracy kluczowy element decydujący o wielu uprawnieniach. Ten artykuł kompleksowo wyjaśni, czy umowa o dzieło wlicza się do stażu pracy, jakie są obecne zasady i co zmieni się po 2026 roku, kiedy to nowelizacja Kodeksu pracy wprowadzi znaczące zmiany dla umów cywilnoprawnych.
Umowa o dzieło nie wlicza się do stażu pracy kluczowe zasady i zmiany od 2026 roku
- Obecnie umowa o dzieło co do zasady nie jest wliczana do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze i emerytalne.
- Wyjątkiem jest umowa o dzieło zawarta z własnym pracodawcą, która podlega oskładkowaniu ZUS i wlicza się do stażu.
- Od 1 stycznia 2026 roku do stażu pracy będą wliczane umowy zlecenia i B2B, ale umowa o dzieło pozostanie wyłączona z tych zmian.
- Główna różnica między umową o dzieło a zleceniem to "rezultat" vs "staranne działanie", co ma wpływ na oskładkowanie i wliczanie do stażu.
- Brak wliczania umowy o dzieło do stażu ma poważne konsekwencje dla urlopu, okresu wypowiedzenia i wysokości przyszłej emerytury.
Czy praca na umowie o dzieło liczy się do stażu? Krótka odpowiedź na kluczowe pytanie
Odpowiadając wprost na to kluczowe pytanie: praca wykonywana na podstawie umowy o dzieło co do zasady nie wlicza się do stażu pracy. Ta zasada obowiązuje zarówno w obecnym stanie prawnym, jak i, co ważne, nie ulegnie zmianie po wejściu w życie nowelizacji Kodeksu pracy od 1 stycznia 2026 roku. Niezależnie od tego, czy mówimy o uprawnieniach pracowniczych, czy emerytalnych, umowa o dzieło pozostaje poza tym systemem.
Staż pracy co to właściwie jest i dlaczego ma tak duże znaczenie?
Staż pracy to nic innego jak łączna długość okresów zatrudnienia, które są brane pod uwagę przy ustalaniu różnych uprawnień pracowniczych i ubezpieczeniowych. Zgodnie z Kodeksem pracy, staż ma fundamentalne znaczenie dla określenia wymiaru urlopu wypoczynkowego, długości okresu wypowiedzenia umowy o pracę, a także prawa do nagród jubileuszowych czy odpraw. W kontekście ubezpieczeń społecznych, staż pracy przekłada się na tzw. okresy składkowe i nieskładkowe, które są podstawą do ustalenia prawa do emerytury i jej wysokości. Brak odpowiedniego stażu oznacza, że możemy stracić dostęp do wielu świadczeń, które wydają się oczywiste dla osób zatrudnionych na etacie.Gdzie leży problem? Status prawny umowy o dzieło w polskim systemie
Problem z wliczaniem umowy o dzieło do stażu pracy wynika bezpośrednio z jej statusu prawnego. Umowa o dzieło jest umową cywilnoprawną, regulowaną przez Kodeks cywilny, a nie Kodeks pracy. To kluczowa różnica. W odróżnieniu od stosunku pracy czy nawet umowy zlecenia, umowa o dzieło charakteryzuje się tym, że jej celem jest osiągnięcie konkretnego, z góry określonego rezultatu (np. napisanie artykułu, stworzenie strony internetowej, wykonanie mebla). Co najważniejsze, z umowy o dzieło co do zasady nie są odprowadzane składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe) ani zdrowotne. To właśnie brak tych składek jest główną przyczyną, dla której okres pracy na umowie o dzieło nie jest zaliczany do stażu pracy w rozumieniu przepisów prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Jest to po prostu inna forma współpracy, która nie generuje tych samych praw i obowiązków, co tradycyjny etat.
Rewolucja w Kodeksie pracy od 2026 roku: Kto zyska, a kto zostanie pominięty
Umowa zlecenie i B2B wliczane do stażu najważniejsze założenia nowej ustawy
Od 1 stycznia 2026 roku polski rynek pracy czekają istotne zmiany, które mają na celu ujednolicenie i poszerzenie katalogu okresów wliczanych do stażu pracy. Zgodnie z przyjętym projektem nowelizacji Kodeksu pracy, do stażu pracy będą wliczane okresy wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia oraz okresy prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej (B2B). To ogromna zmiana, która ma wyrównać szanse osób pracujących na elastycznych formach zatrudnienia. Dzięki temu, zleceniobiorcy i samozatrudnieni będą mogli liczyć na te same uprawnienia, co pracownicy etatowi, w zakresie:
- Wymiaru urlopu wypoczynkowego: Po spełnieniu określonych warunków, okresy pracy na zleceniu czy B2B będą brane pod uwagę przy ustalaniu, czy przysługuje nam 20 czy 26 dni urlopu.
- Długości okresu wypowiedzenia: Staż pracy będzie miał wpływ na długość okresu wypowiedzenia umowy zlecenia, co zapewni większą stabilność zatrudnienia.
- Prawa do nagród jubileuszowych i odpraw: Okresy te będą liczone do stażu wymaganego do nabycia prawa do tych świadczeń.
Moim zdaniem, to krok w dobrą stronę, który odpowiada na realia współczesnego rynku pracy, gdzie coraz więcej osób wybiera elastyczne formy współpracy.
Umowa o dzieło wielkim nieobecnym: Dlaczego ustawodawca podjął taką decyzję?
Niestety, mimo tak szerokich zmian, umowa o dzieło pozostaje poza zakresem nowelizacji. Ustawodawca świadomie podjął decyzję o wyłączeniu tej formy współpracy z katalogu umów wliczanych do stażu pracy. Głównym powodem jest jej specyficzny charakter jako "umowy rezultatu". Jak już wspomniałem, w umowie o dzieło liczy się konkretny efekt pracy, a nie sam proces jej wykonywania. To odróżnia ją fundamentalnie od umowy zlecenia, która jest "umową starannego działania". Dodatkowo, brak powszechnego obowiązku odprowadzania składek ZUS od umów o dzieło (poza wyjątkiem z własnym pracodawcą) jest kluczowym argumentem za utrzymaniem jej obecnego statusu. Ustawodawca uznał, że charakter umowy o dzieło nie pasuje do koncepcji budowania stażu pracy, który ma być powiązany z ubezpieczeniami społecznymi.
Czy zmiany będą działać wstecz? Co z umowami zawartymi przed 2026 rokiem?
Ważna informacja dla wszystkich, którzy zastanawiają się nad retroaktywnością nowych przepisów: zmiany dotyczące wliczania umów zlecenia i B2B do stażu pracy będą obowiązywać od 1 stycznia 2026 roku i nie będą działać wstecz. Oznacza to, że okresy pracy na umowach zlecenia czy prowadzenia działalności gospodarczej sprzed tej daty nie będą automatycznie wliczane do stażu pracy w nowym rozumieniu. Przepisy będą dotyczyć umów zawartych lub kontynuowanych po tej dacie. Co do umowy o dzieło, ta kwestia jest jeszcze prostsza ponieważ nie jest ona objęta zmianami, jej status pozostaje niezmieniony, niezależnie od daty zawarcia.
Praktyczne konsekwencje: Co tracisz, pracując wyłącznie na umowie o dzieło
Urlop wypoczynkowy i okres wypowiedzenia przywileje, które Cię omijają
Pracując wyłącznie na umowach o dzieło, musisz być świadomy, że nie nabywasz prawa do urlopu wypoczynkowego. Jest to przywilej zarezerwowany dla osób zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Oznacza to, że nie możesz liczyć na płatne dni wolne, które pozwolą Ci na regenerację. Podobnie jest z okresem wypowiedzenia. Kodeks pracy precyzyjnie określa długość okresu wypowiedzenia w zależności od stażu pracy u danego pracodawcy. W przypadku umowy o dzieło, kwestie związane z zakończeniem współpracy są regulowane wyłącznie w treści samej umowy. Jeśli umowa nie przewiduje okresu wypowiedzenia, może zostać ona rozwiązana z dnia na dzień, co stawia wykonawcę w znacznie mniej komfortowej sytuacji niż pracownika etatowego. To istotne różnice, które mają realny wpływ na poczucie bezpieczeństwa zawodowego.Staż pracy a wysokość Twojej przyszłej emerytury twarde fakty
Kwestia emerytury to jeden z najpoważniejszych aspektów braku wliczania umowy o dzieło do stażu pracy. Ponieważ od umów o dzieło (poza wspomnianym wyjątkiem) nie są odprowadzane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, okresy pracy na tej podstawie nie budują Twojego kapitału emerytalnego. Oznacza to, że każdy miesiąc, w którym pracujesz wyłącznie na umowie o dzieło, jest miesiącem, który nie przybliża Cię do nabycia prawa do emerytury ani nie wpływa na jej wysokość. Długość okresów składkowych ma bezpośrednie przełożenie na to, czy w ogóle uzyskasz prawo do świadczenia emerytalnego oraz jak wysokie ono będzie. To twardy fakt, który powinien skłonić do refleksji osoby planujące swoją przyszłość finansową.
Nagrody jubileuszowe i odprawy jak brak stażu wpływa na dodatkowe świadczenia?
Brak stażu pracy z tytułu umowy o dzieło ma wpływ również na inne, często pomijane, ale cenne świadczenia. Mowa tu o nagrodach jubileuszowych, które przysługują pracownikom po osiągnięciu określonego stażu pracy (np. 20, 25, 30 lat), czy odprawach emerytalnych lub rentowych, które są wypłacane pracownikom odchodzącym na emeryturę lub rentę. Ponieważ te świadczenia są ściśle powiązane z długością stażu pracy w rozumieniu Kodeksu pracy, osoby pracujące wyłącznie na umowach o dzieło nie nabywają do nich prawa. To kolejne przykłady tego, jak istotne są różnice między poszczególnymi formami zatrudnienia i jak mogą one wpłynąć na nasze finanse w dłuższej perspektywie.
Umowa o dzieło a umowa zlecenie: Kluczowe różnice po 2026 roku
Rezultat czy staranne działanie? Czym różni się przedmiot obu umów?
Zrozumienie kluczowych różnic między umową o dzieło a umową zlecenia jest fundamentalne, zwłaszcza w kontekście nadchodzących zmian. Poniższa tabela przedstawia najważniejsze cechy obu umów:
| Cecha | Umowa o dzieło | Umowa zlecenie |
|---|---|---|
| Przedmiot umowy | Osiągnięcie konkretnego, z góry określonego rezultatu (dzieła), np. stworzenie strony internetowej, napisanie książki, wykonanie mebla. | Wykonywanie określonych czynności (staranne działanie), np. obsługa klienta, prowadzenie zajęć, sprzątanie. |
| Odpowiedzialność | Za rezultat wykonawca odpowiada za wady dzieła. | Za staranne działanie zleceniobiorca odpowiada za należyte wykonanie czynności. |
| Nadzór | Mniejszy nadzór nad procesem, większa swoboda wykonawcy w sposobie realizacji, liczy się efekt końcowy. | Możliwy większy nadzór nad sposobem i czasem wykonywania czynności. |
| Samodzielność | Duża samodzielność wykonawcy w organizacji pracy. | Mniejsza samodzielność, często praca w określonym miejscu i czasie. |
| Składki ZUS | Co do zasady brak składek (z wyjątkiem z własnym pracodawcą). | Co do zasady pełne oskładkowanie (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe, zdrowotne). |
| Wliczanie do stażu pracy (po 2026) | Nie wlicza się. | Wlicza się. |
Składki ZUS dlaczego przy umowie zlecenia to standard, a przy dziele wyjątek?
Różnica w oskładkowaniu ZUS jest najbardziej namacalnym i kluczowym elementem, który wpływa na wliczanie do stażu pracy. Umowa zlecenie co do zasady podlega pełnemu oskładkowaniu ZUS. Oznacza to, że od wynagrodzenia brutto odprowadzane są składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe) oraz na ubezpieczenie zdrowotne. To właśnie te składki budują naszą historię ubezpieczeniową i uprawnienia do świadczeń, w tym emerytury. W przypadku umowy o dzieło sytuacja jest odmienna. Umowa o dzieło jest z tych składek zwolniona, co jest jej cechą charakterystyczną i często powodem, dla którego jest wybierana przez strony. Jedynym wyjątkiem jest sytuacja, gdy umowa o dzieło jest zawarta z własnym pracodawcą wtedy podlega ona pełnemu oskładkowaniu, tak jak umowa o pracę. Ta fundamentalna różnica w statusie ubezpieczeniowym jest głównym powodem, dla którego umowa zlecenie po 2026 roku będzie wliczana do stażu pracy, a umowa o dzieło nie.
Jak odróżnić, która umowa jest dla Ciebie korzystniejsza w kontekście stażu pracy?
Patrząc na nadchodzące zmiany i obecne regulacje, świadomy wybór rodzaju umowy staje się jeszcze ważniejszy. Jeśli Twoim priorytetem jest budowanie stażu pracy, który przełoży się na uprawnienia pracownicze (urlop, okres wypowiedzenia) oraz przyszłą emeryturę, to po 2026 roku umowa zlecenie będzie zdecydowanie korzystniejsza niż umowa o dzieło. Jeśli zależy Ci na minimalizacji obciążeń składkowych i skupiasz się wyłącznie na realizacji konkretnego projektu, bez dbałości o długoterminowe uprawnienia socjalne, umowa o dzieło może być nadal atrakcyjną opcją. Zawsze jednak radzę dokładnie rozważyć długofalowe konsekwencje. Zastanów się, czy krótkoterminowa oszczędność na składkach nie odbije się negatywnie na Twojej przyszłości, zwłaszcza emerytalnej. Warto też pamiętać, że charakter wykonywanej pracy powinien decydować o wyborze umowy jeśli praca ma cechy starannego działania, a nie konkretnego rezultatu, powinna być raczej umową zlecenia.
Czy istnieją wyjątki? Kiedy umowa o dzieło ma znaczenie dla ZUS
Umowa o dzieło z własnym pracodawcą jedyna sytuacja, gdy płacisz pełne składki
Jak wspomniałem wcześniej, istnieje jeden, bardzo konkretny wyjątek od zasady nieoskładkowania umowy o dzieło. Dzieje się tak, gdy umowa o dzieło jest zawarta z własnym pracodawcą, czyli podmiotem, z którym pracownik pozostaje już w stosunku pracy (na umowie o pracę). W takiej sytuacji umowa o dzieło jest traktowana jak element stosunku pracy i podlega pełnemu oskładkowaniu ZUS tak jak wynagrodzenie z umowy o pracę. Oznacza to, że od takiego dzieła odprowadzane są wszystkie składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. W konsekwencji, okres wykonywania takiej umowy o dzieło będzie wliczany do stażu pracy, ponieważ generuje on składki. Jest to jednak sytuacja specyficzna i dotyczy wyłącznie pracowników, którzy dodatkowo wykonują dzieło dla swojego macierzystego pracodawcy.
Jak udowodnić okres pracy na umowie o dzieło, jeśli będzie to potrzebne do innych celów (np. CV)?
Mimo że umowa o dzieło nie generuje świadectwa pracy ani nie wlicza się do stażu pracy, to oczywiście jest to forma legalnego zatrudnienia, którą można i warto udokumentować, zwłaszcza w celach zawodowych, takich jak budowanie CV czy portfolio. Oto, jakie dokumenty mogą Ci w tym pomóc:
- Sama umowa o dzieło: Jest podstawowym dowodem na fakt jej zawarcia i wykonania.
- Rachunki lub faktury: Potwierdzają otrzymanie wynagrodzenia za wykonane dzieło.
- Potwierdzenia przelewów bankowych: Stanowią dowód zapłaty za wykonaną pracę.
- Korespondencja e-mailowa: Może świadczyć o przebiegu współpracy i zakresie wykonanych zadań.
- Referencje od zleceniodawcy: Pisemne lub ustne rekomendacje mogą być cennym potwierdzeniem Twoich umiejętności i doświadczenia.
- Portfolio: W przypadku zawodów kreatywnych (grafik, copywriter, programista) samo dzieło (np. link do strony, plik graficzny) jest najlepszym dowodem.
Pamiętaj, że choć te dokumenty pomogą Ci udowodnić doświadczenie zawodowe, nie będą miały wpływu na Twój staż pracy w rozumieniu przepisów prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Służą innym celom, głównie potwierdzeniu Twoich kompetencji na rynku pracy.
Podsumowanie: Jak świadomie planować ścieżkę zawodową
Kluczowe wnioski: Co musisz zapamiętać o umowie o dzieło i stażu pracy?
Podsumowując naszą rozmowę o umowie o dzieło i jej wpływie na staż pracy, chciałbym, abyś zapamiętał kilka najważniejszych punktów:
- Umowa o dzieło co do zasady nie wlicza się do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (urlop, wypowiedzenie) oraz emerytalne.
- Ten status nie ulegnie zmianie po 1 stycznia 2026 roku, mimo że umowy zlecenia i B2B zaczną być wliczane do stażu.
- Brak wliczania wynika z charakteru umowy o dzieło jako "umowy rezultatu" oraz braku obowiązku odprowadzania składek ZUS (poza wyjątkiem z własnym pracodawcą).
- Praca na umowie o dzieło oznacza brak prawa do urlopu, kodeksowych okresów wypowiedzenia oraz nie buduje kapitału na przyszłą emeryturę.
- Jedynym wyjątkiem, gdy umowa o dzieło jest oskładkowana i wlicza się do stażu, jest jej zawarcie z własnym pracodawcą.
Przeczytaj również: Staż: Jak sumować dni wolne i nie stracić? Poradnik stażysty
Strategie na przyszłość: Jak zadbać o swoją historię zatrudnienia i przyszłą emeryturę?
Świadome planowanie ścieżki zawodowej to klucz do zabezpieczenia swojej przyszłości. Jeśli zależy Ci na budowaniu stażu pracy i przyszłych uprawnień emerytalnych, rozważ priorytetowe traktowanie umów o pracę lub, po 2026 roku, umów zlecenia. To właśnie te formy zatrudnienia gwarantują odprowadzanie składek i liczenie okresów pracy do stażu. Nie oznacza to, że musisz całkowicie rezygnować z umów o dzieło są one świetnym narzędziem do realizacji konkretnych projektów i budowania portfolio. Jednak traktuj je jako uzupełnienie, a nie jedyną formę zarobkowania, jeśli Twoim celem jest stabilność socjalna i emerytalna. Zawsze dokładnie analizuj warunki każdej umowy i zastanów się, jakie długofalowe konsekwencje będzie miała dla Twojej kariery i zabezpieczenia na przyszłość. Moja rada jest prosta: dbaj o swoją historię ubezpieczeniową tak samo, jak o swoje CV.
